Beigrezaei et al. (2025), Nutrition ReviewsVR Vol. 83(4):663–674
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Αυτή η επισκόπηση από τους Beigrezaei et al. συνδυάζει ευρήματα από έξι μετα-αναλύσεις που καλύπτουν 50 προοπτικές μελέτες (prospective studies) με στόχο την διερεύνηση των συσχετίσεων ανάμεσα στην κατανάλωση μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά και την μακροπρόθεσμη υγεία. Υψηλότερη πρόσληψη μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά συνδέθηκε με μέτριες αλλά στατιστικά σημαντικές αυξήσεις στον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου, στεφανιαίας καρδιοπάθειας, υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, μεταβολικού συνδρόμου, λευχαιμίας και θνησιμότητας από κάθε αιτία (all-cause mortality). Αντίθετα, οι καταναλωτές μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά εμφάνισαν χαμηλότερα ποσοστά καρκίνου παχέος εντέρου. Δεν αναδείχθηκαν ξεκάθαρες συσχετίσεις για θνησιμότητα από καρδιαγγειακά νοσήματα ή καρκίνο, χρόνια νεφρική νόσο ή τους περισσότερους άλλους τύπους καρκίνου. Ωστόσο, τα μεγέθη των επιδράσεων ήταν συνήθως μικρά, και οι περισσότερες πηγές αξιολογήθηκαν ως «εξαιρετικά χαμηλής» μεθοδολογικής ποιότητας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη προσεκτικής ερμηνείας και βελτιωμένης μελλοντικής έρευνας.
ΑΝΑΛΥΣΗ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Σχεδιασμός Μελέτης και Κριτήρια Ένταξης
Οι συγγραφείς ερεύνησαν βάσεις δεδομένων Embase, Web of Science, Cochrane Central και PubMed έως τον Σεπτέμβριο 2023. Συμπεριέλαβαν μόνο ενήλικες, προοπτικές μελέτε) που ανέφεραν πολυμεταβλητά προσαρμοσμένους δείκτες κινδύνου, όπως αναλογία κινδύνου, για κατανάλωση μόνο μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά. Όλες οι συνολικές εκτιμήσεις επανυπολογίστηκαν με το μοντέλο τυχαίων επιδράσεων (DerSimonian–Laird method) ώστε να ληφθεί υπόψη η ετερογένεια μεταξύ μελετών. Η βεβαιότητα των στοιχείων αξιολογήθηκε με GRADE (Grading of Recommendations Assessment, Development and Evaluation, GRADE). Όταν υπήρχαν περισσότερες από μία μετα-αναλύσεις για το ίδιο αποτέλεσμα, επιλέχθηκε εκείνη με τον μεγαλύτερο αριθμό πρωτογενών μελετών, για την αποφυγή επανάληψης.
Συσχέτιση με θνησιμότητα
- Θνησιμότητα από Κάθε Αιτία (All-Cause Mortality): Αυξημένη κατανάλωση κατά 355 mL/ημέρα αύξησε κατά 6 %τον κίνδυνο θανάτου από κάθε αιτία.
- Θάνατοι από Καρδιαγγειακά Νοσήματα ή Καρκίνο: Δεν βρέθηκαν σημαντικές συσχετίσεις (υψηλή βεβαιότητα).
Καρδιομεταβολικές Διαταραχές
- Εγκεφαλικό Επεισόδιο: Διαπιστώθηκε 9% μεγαλύτερος κίνδυνος ανά 250 mL/ημέρα (υψηλή βεβαιότητα).
- Στεφανιαία Καρδιοπάθεια: Διαπιστώθηκε 6% μεγαλύτερος κίνδυνος ανά 250 mL/ημέρα (υψηλή βεβαιότητα).
- Υπέρταση: Υψηλότερος κίνδυνος κατά 14% για υψηλή vs. χαμηλή πρόσληψη (μεσαία βεβαιότητα).
- Σακχαρώδης Διαβήτης Τύπου 2: 16% υψηλότερος κίνδυνος (χαμηλή βεβαιότητα).
- Μεταβολικό Σύνδρομο: 32% υψηλότερος κίνδυνος (μεσαία βεβαιότητα).
- Χρόνια Νεφρική Νόσος: Δεν φάνηκε σαφής σύνδεση·χαμηλή βεβαιότητα).
Κίνδυνος Καρκίνου
- Λευχαιμία (Leukemia): 35% αυξημένος κίνδυνος (μεσαία βεβαιότητα).
- Καρκίνος Παχέος Εντέρου (Colorectal Cancer): 22% μειωμένος κίνδυνος (μεσαία βεβαιότητα).
- Άλλοι Καρκίνοι: Δεν βρέθηκαν σημαντικές συσχετίσεις για καρκίνο του μαστού, του προστάτη, ενδομητρίου, παγκρέατος, πολλαπλούν μυέλωμα ή μη-Hodgkin λεμφώματα (βεβαιότητα: πολύ χαμηλή έως υψηλή).
Ποιότητα Μεθοδολογίας και Μεροληψία
Με βάση το εργαλείο AMSTAR-2 (A Measurement Tool to Assess Systematic Reviews 2), πέντε από τις έξι μετα-αναλύσεις κρίθηκαν «εξαιρετικά χαμηλής» ποιότητας λόγω παραγόντων και μόνο μία βαθμολογήθηκε ως “υψηλή”. Παρά τις μεθοδολογικές αδυναμίες, τα στοιχεία για εγκεφαλικό και στεφανιαία καρδιοπάθεια θεωρήθηκαν ισχυρά, ενώ για τις υπόλοιπες ασθένειες η βεβαιότητα κυμάνθηκε από χαμηλή έως πολύ χαμηλή.
Πιθανοί Μηχανισμοί
Προτείνονται διάφορες βιολογικές οδοί:
- Διαταραχή Όρεξης: Η γλυκύτητα χωρίς θερμίδες μπορεί να διαταράξει τον έλεγχο πείνας και ενεργειακής ισορροπίας.
- Αντίσταση στην Ινσουλίνη: Ορισμένα γλυκαντικά ή παράγωγα (π.χ. advanced glycation end-products) μπορεί να επηρεάζουν την ευαισθησία στην ινσουλίνη.
- Μικροβίωμα Εντέρου: Τα τεχνητά γλυκαντικά ενδέχεται να μεταβάλλουν τη βακτηριακή χλωρίδα και να αυξάνουν τη φλεγμονή (π.χ. μέσω λιποπολυσακχαριτών).
Επίσης, η αντίστροφη αιτιότητα (reverse causation) είναι πιθανή: άτομα με ήδη υψηλότερο καρδιομεταβολικό κίνδυνο μπορεί να στραφούν στα μη–ζαχαρούχα ποτά με γλυκαντικά, διογκώνοντας τις παρατηρούμενες συσχετίσεις.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η παρούσα επισκόπηση δείχνει ότι μεγαλύτερη κατανάλωση μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά σχετίζεται με μετρίως αυξημένους κινδύνους για εγκεφαλικό, στεφανιαία καρδιοπάθεια, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, μεταβολικό σύνδρομο, λευχαιμία και θνησιμότητα από κάθε αιτία, ενώ παρατηρείται προστατευτική σχέση για τον καρκίνο παχέος εντέρου. Ωστόσο, οι μικρές επιδράσεις και η χαμηλή ποιότητα πηγών επιβάλλουν προσοχή στην ερμηνεία. Οι δημόσιες υγειονομικές οδηγίες θα πρέπει να αποτρέπουν την παρουσίαση των μη–ζαχαρούχων ποτών με γλυκαντικά ως εντελώς αβλαβών εναλλακτικών των ζαχαρούχων ροφημάτων και να προωθούν τη μείωση όλων των γλυκαντικών ποτών. Μελλοντικές μελέτες πρέπει να εστιάσουν σε σχέσεις δόσης–απόκρισης, υποκείμενους μηχανισμούς και διαφορές ανά υποομάδες (ηλικία, φύλο, ΔΜΣ, γενετική) για τη βελτίωση των διατροφικών συστάσεων. Η μετριοπάθεια στην κατανάλωση παραμένει η πιο συνετή επιλογή.
ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ
Το παραπάνω άρθρο είναι το απόσταγμα πρωτότυπης επιστημονικής δημοσίευσης με τα κάτωθι στοιχεία:
Τίτλος
Non–Sugar-Sweetened Beverages and Risk of Chronic Diseases: An Umbrella Review of Meta-analyses of Prospective Cohort Studies
Συγγραφείς-ερευνητές
Sara Beigrezaei, Hamidreza Raeisi-Dehkordi, Juliana Alexandra Hernandez Vargas, Mojgan Amiri, Vicente Artola Arita, Yvonne T. van der Schouw, Amin Salehi-Abargouei, Taulant Muka, Angeline Chatelan, Oscar H. Franco
Επιστημονικό περιοδικό δημοσίευσης
Nutrition ReviewsVR Vol. 83(4):663–674, https://doi.org/10.1093/nutrit/nuae135
Πανεπιστήμιο/Ινστιτούτο/Ερευνητικό κέντρο
Department of Global Public Health and Bioethics, Julius Center for Health Sciences and Primary Care, University Medical Center (UMC)
Utrecht, Utrecht University, Utrecht, The Netherlands;
Department of Epidemiology, Erasmus MC University Medical Center, Rotterdam, The Netherlands;
Research Center for Food Hygiene and Safety, Department of Nutrition, School of Public Health,
Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran;
Yazd Cardiovascular Research Center, Non-communicable
Diseases Research Institute, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iran;
Epistudia, Bern, Switzerland;
Department of Nutrition and Dietetics, Geneva School of Health Sciences, HES-SO University of Applied Sciences and Arts Western
Switzerland, Carouge, Geneva, Switzerland
ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ
Το άρθρο συνοψίζει δημοσιευμένη επιστημονική μελέτη, χωρίς ευθύνη της συντακτικής ομάδας του From Science to Nutrition για την εγκυρότητα, τη μεθοδολογία ή τα συμπεράσματά της.
Η δημοσίευση δεν σημαίνει αποδοχή ή υποστήριξη των απόψεων των συγγραφέων ούτε συνιστά σύσταση διατροφικής παρέμβασης. Η χρήση των πληροφοριών γίνεται με αποκλειστική ευθύνη του αναγνώστη, ενώ το περιεχόμενο μπορεί να τροποποιηθεί ή να αποσυρθεί χωρίς προειδοποίηση.
Η αξιολόγηση διατροφικών παρεμβάσεων ανήκει αποκλειστικά σε αρμόδιους επαγγελματίες υγείας.
