Ayoub et al. (2025), Front. Nutr. 12:1523995.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η Μεσογειακή Διατροφή (Mediterranean Diet) θεωρείται συχνά το πρότυπο για υγιεινή διατροφή—ειδικά για άτομα με διαβήτη τύπου 2 (type 2 diabetes). Βοηθά στον έλεγχο του σακχάρου και προστατεύει την καρδιά. Ωστόσο, παραδόξως, ακόμα και σε χώρες όπου αυτή η διατροφή έχει τις ρίζες της, λιγότερα άτομα με διαβήτη την ακολουθούν. Η ανασκόπηση των Ayoub και συνεργατών (2025) εξέτασε 17 μελέτες από έξι μεσογειακές χώρες για να κατανοήσει το γιατί. Ερεύνησαν πώς παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση, το βάρος, ο γάμος, η άσκηση και το εισόδημα επηρεάζουν τις διατροφικές συνήθειες. Διαπίστωσαν ότι η προσκόλληση στη διατροφή ήταν μέτρια και επηρεαζόταν έντονα από κοινωνικούς και τρόπους ζωής (lifestyle) παράγοντες. Αξιοσημείωτο είναι ότι λίγες μελέτες εξέτασαν πώς τα συναισθήματα ή τα οικονομικά επηρεάζουν τις διατροφικές επιλογές. Οι συγγραφείς τονίζουν την ανάγκη για πιο εξατομικευμένα και πολιτισμικά ευαίσθητα εργαλεία υποστήριξης, ώστε τα άτομα με διαβήτη να μπορούν να τηρούν αυτή τη διατροφή. Προτείνουν καλύτερη εκπαίδευση, στήριξη από το σύστημα υγείας και έξυπνες πολιτικές για την πρόσβαση σε υγιεινά τρόφιμα.
ΑΝΑΛΥΣΗ-ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ
Η Μεσογειακή Διατροφή
Η Μεσογειακή Διατροφή—πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια και ελαιόλαδο—γνωρίζουμε ότι ωφελεί την καρδιά και τον γλυκαιμικό έλεγχο. Για άτομα με διαβήτη τύπου 2, βοηθά στη μείωση της φλεγμονής, της χοληστερόλης και στη ρύθμιση του σακχάρου. Όμως ακόμα και στη Μεσόγειο, όλο και περισσότεροι άνθρωποι στρέφονται στο πρόχειρο φαγητό και τα επεξεργασμένα γεύματα. Αυτή η ανασκόπηση θέτει το μεγάλο ερώτημα: γιατί είναι τόσο δύσκολο για τα άτομα με διαβήτη σε αυτές τις χώρες να συνεχίσουν να τρέφονται παραδοσιακά;
Πώς Έγινε η Ανασκόπηση
Οι συγγραφείς ακολούθησαν αυστηρές ερευνητικές οδηγίες (PRISMA) και εξέτασαν μελέτες από το 2000 έως το 2023. Επικεντρώθηκαν σε ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 σε 23 μεσογειακές χώρες και συμπεριέλαβαν μόνο μελέτες που χρησιμοποιούσαν αξιόπιστα εργαλεία μέτρησης προσκόλλησης στη Μεσογειακή Διατροφή. Τελικά ανέλυσαν 17 μελέτες από την Ισπανία, την Ιταλία, την Τουρκία, την Κροατία, το Μαρόκο και την Παλαιστίνη. Οι περισσότερες μελέτες ήταν υψηλής ποιότητας και εξέταζαν τρεις τύπους παραγόντων: προσωπικούς, τρόπου ζωής (lifestyle) και οικονομικούς/περιβαλλοντικούς.
Πόσο Πιστά Ακολουθείται η Διατροφή;
Τα αποτελέσματα ήταν γενικά ανάμεικτα. Στην Ισπανία η προσκόλληση ήταν η υψηλότερη, ενώ στην Τουρκία η χαμηλότερη. Στην Ισπανία, οι διατροφικές συνήθειες παρέμειναν σταθερές μέχρι το 2017 και στη συνέχεια άρχισαν να υποχωρούν. Σε Ιταλία και Κροατία, το οικονομικό άγχος και η αστική ζωή φάνηκαν να απομακρύνουν τους ανθρώπους από την παραδοσιακή διατροφή. Παρόμοια μοτίβα παρατηρήθηκαν σε Τουρκία, Μαρόκο και Παλαιστίνη. Τα εργαλεία μέτρησης της διατροφής προσαρμόστηκαν σε περιοχές όπου αποφεύγεται το αλκοόλ για θρησκευτικούς λόγους—π.χ. χρησιμοποιώντας την κατανάλωση νερού αντί για κρασί.
Ποιοι Είναι Πιο Πιθανοί να Την Ακολουθούν—και Γιατί;
- Ηλικία: Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ήταν πιο πιθανό να ακολουθούν τη Μεσογειακή Διατροφή—ίσως επειδή μαγειρεύουν στο σπίτι και ακολουθούν πολιτιστικές συνήθειες.
- Φύλο: Οι περισσότερες μελέτες δεν έδειξαν μεγάλες διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αν και κάποιες έδειξαν ότι οι άνδρες ήταν πιο συνεπείς—πιθανόν λόγω λιγότερων φροντίδων ή διαφορετικής κατανάλωσης αλκοόλ (που επηρεάζει τις διατροφικές βαθμολογίες).
- Εκπαίδευση: Τα άτομα με υψηλότερη εκπαίδευση ήταν πιο πιθανό να τρώνε υγιεινά, πιθανώς επειδή κατανοούν καλύτερα τα οφέλη για την υγεία.
- Οικογενειακή Κατάσταση: Οι παντρεμένοι ακολουθούσαν καλύτερα τη διατροφή, πιθανόν λόγω κοινών γευμάτων και συναισθηματικής υποστήριξης.
Συνήθειες Τρόπου Ζωής και Υγείας που Παίζουν Ρόλο
- Άσκηση: Η τακτική σωματική δραστηριότητα συνδυαζόταν με καλύτερη προσκόλληση στη διατροφή, ενισχύοντας την ιδέα του συνδυασμού διατροφής και άσκησης στη φροντίδα του διαβήτη.
- Σωματικό Βάρος: Το υπερβολικό βάρος έκανε πιο δύσκολη την τήρηση της διατροφής, αλλά και το αντίστροφο ίσχυε—η μεσογειακή διατροφή βοηθούσε στη μείωση βάρους και περιφέρειας μέσης.
- Έτη με Διαβήτη: Ορισμένοι ακολουθούσαν καλύτερα τη διατροφή όσο περισσότερα χρόνια ζούσαν με διαβήτη—ίσως επειδή έγιναν πιο ευαισθητοποιημένοι. Άλλοι όχι—πιθανώς λόγω κόπωσης.
- Κάπνισμα: Οι καπνιστές είχαν μικρότερη πιθανότητα να τηρούν τη διατροφή, γεγονός που υποδηλώνει αποφυγή γενικότερα υγιεινών αλλαγών στον τρόπο ζωής.
- Αλκοόλ: Τα αποτελέσματα για το αλκοόλ ήταν ανάμεικτα. Αν και η μέτρια κατανάλωση είναι μέρος της παραδοσιακής διατροφής, τα εργαλεία αξιολόγησης δεν λαμβάνουν πάντα υπόψη τις θρησκευτικές και πολιτιστικές διαφορές. Αυτό δείχνει την ανάγκη για ευέλικτα εργαλεία αξιολόγησης της διατροφής.
Περιβάλλον και Πρόσβαση: Η Μεγαλύτερη Εικόνα
- Τόπος Διαμονής: Δεν υπήρχαν πολλά δεδομένα, αλλά φάνηκε ότι τα άτομα που ζούσαν σε προάστια ακολουθούσαν πιο πιστά τη διατροφή από εκείνα που ζούσαν σε πόλεις ή αγροτικές περιοχές. Ίσως λόγω καλύτερης πρόσβασης σε υγιεινά τρόφιμα και υπηρεσίες υγείας.
- Εισόδημα: Παραδόξως, λίγες μελέτες εξέτασαν άμεσα το εισόδημα, παρόλο που γνωρίζουμε ότι τα υγιεινά τρόφιμα μπορεί να είναι ακριβά. Αυτό το κενό περιορίζει τα συμπεράσματα σχετικά με την επίδραση των οικονομικών στη διατροφή.
- Διατροφική Εκπαίδευση: Εκπαιδευτικά προγράμματα για τη Μεσογειακή Διατροφή βελτίωσαν την προσκόλληση. Η εκπαίδευση παίζει σαφώς καθοριστικό ρόλο.
Τι Λείπει—και Γιατί Είναι Σημαντικό
Τα μεγαλύτερα κενά; Η ψυχική υγεία και τα οικονομικά. Ελάχιστες μελέτες εξέτασαν πώς η διάθεση, το κίνητρο ή η αυτοπεποίθηση επηρεάζουν την τήρηση της διατροφής. Και παρόλο που υποδηλώνεται ότι το κόστος είναι σημαντικό, καμία μελέτη δεν μέτρησε άμεσα τα οικονομικά εμπόδια. Χωρίς αυτές τις πληροφορίες, είναι δύσκολο να κατανοήσουμε πλήρως τι εμποδίζει την υγιεινή διατροφή.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η προσκόλληση στη Μεσογειακή Διατροφή εξακολουθεί να αποτελεί πρόκληση για πολλά άτομα με διαβήτη τύπου 2—ακόμα και σε περιοχές όπου γεννήθηκε αυτή η διατροφική κουλτούρα. Αυτή η ανασκόπηση δείχνει ότι παράγοντες όπως η ηλικία, η εκπαίδευση, οι σχέσεις, το σωματικό βάρος και η άσκηση κάνουν τη διαφορά. Αλλά ακόμα δεν γνωρίζουμε αρκετά για την επίδραση των συναισθημάτων ή των χρημάτων. Οι συγγραφείς ζητούν πιο ευέλικτα και πολιτισμικά κατάλληλα εργαλεία, καλύτερη εκπαίδευση, προσιτές πολιτικές για τα τρόφιμα και περισσότερη έρευνα. Με τη σωστή υποστήριξη, η Μεσογειακή Διατροφή μπορεί να βοηθήσει τα άτομα με διαβήτη να ζήσουν περισσότερα και υγιέστερα χρόνια.
ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΠΡΩΤΟΤΥΠΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ
Το παραπάνω άρθρο είναι το απόσταγμα πρωτότυπης επιστημονικής δημοσίευσης με τα κάτωθι στοιχεία:
Τίτλος
Determinants of adherence to the Mediterranean diet among individuals with type 2 diabetes mellitus living in Mediterranean countries: a systematic review
Συγγραφείς-ερευνητές
Janot J. Ayoub, Suzan A. Haidar, Ellen E. Blaak and
Nanne K. De Vries
Επιστημονικό περιοδικό δημοσίευσης
Front. Nutr. 12:1523995.
https://doi.org/10.3389/fnut.2025.1523995
Πανεπιστήμιο/Ινστιτούτο/Ερευνητικό κέντρο
NUTRIM School of Nutrition and Translational Research in Metabolism, Department of Health Promotion,
Maastricht University, Maastricht, Netherlands,
Department of Nutrition, Faculty of Nutrition and Health
Sciences, Lebanese International University (LIU), Beirut, Lebanon,
Department of Human Biology, NUTRIM Institute of Nutrition and Translational Research in Metabolism, Maastricht University, Maastricht, Netherlands,
Department of Health Promotion, CAPHRI and NUTRIM, Faculty of Health, Medicine, and Life Sciences, Maastricht University, Maastricht, Netherlands
ΑΠΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΘΥΝΗΣ
Το άρθρο συνοψίζει δημοσιευμένη επιστημονική μελέτη, χωρίς ευθύνη της συντακτικής ομάδας του From Science to Nutrition για την εγκυρότητα, τη μεθοδολογία ή τα συμπεράσματά της.
Η δημοσίευση δεν σημαίνει αποδοχή ή υποστήριξη των απόψεων των συγγραφέων ούτε συνιστά σύσταση διατροφικής παρέμβασης. Η χρήση των πληροφοριών γίνεται με αποκλειστική ευθύνη του αναγνώστη, ενώ το περιεχόμενο μπορεί να τροποποιηθεί ή να αποσυρθεί χωρίς προειδοποίηση.
Η αξιολόγηση διατροφικών παρεμβάσεων ανήκει αποκλειστικά σε αρμόδιους επαγγελματίες υγείας.
